Zapalenie ucha u dzieci i dorosłych – objawy, leczenie i kiedy iść do lekarza

Zapalenie ucha to częsta dolegliwość, która może dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych. Najczęściej kojarzy się z silnym bólem ucha, uczuciem zatkania, pogorszeniem słuchu i gorączką. U dzieci bywa szczególnie uciążliwe, ponieważ maluch nie zawsze potrafi powiedzieć, co go boli. Może wtedy płakać, być rozdrażniony, gorzej spać, pocierać ucho albo niechętnie jeść.

Zapalenie ucha może mieć różne przyczyny i różny przebieg. Inaczej wygląda zapalenie ucha środkowego, które często pojawia się po katarze lub infekcji górnych dróg oddechowych, a inaczej zapalenie ucha zewnętrznego, związane na przykład z podrażnieniem przewodu słuchowego, wodą w uchu lub urazem po czyszczeniu patyczkiem. Właściwe rozpoznanie jest ważne, ponieważ leczenie zależy od rodzaju zapalenia.

Zapalenie ucha środkowego – najczęstsze u dzieci

Zapalenie ucha środkowego bardzo często występuje u dzieci, zwłaszcza po przeziębieniu, katarze lub infekcji gardła. Dzieje się tak dlatego, że u dzieci trąbka słuchowa jest krótsza i łatwiej dochodzi do zalegania wydzieliny oraz rozwoju stanu zapalnego. Infekcja może powodować ból, uczucie rozpierania i pogorszenie słuchu.

Typowe objawy to ból ucha, gorączka, rozdrażnienie, problemy ze snem, osłabienie, brak apetytu i uczucie zatkania ucha. U niemowląt objawy mogą być mniej oczywiste. Dziecko może płakać przy karmieniu, kręcić głową, dotykać ucha, gorzej spać albo być bardziej marudne niż zwykle.

U dorosłych zapalenie ucha środkowego również może pojawić się po infekcji dróg oddechowych. Często towarzyszy mu zatkany nos, katar, uczucie ciśnienia w uchu i pogorszenie słuchu. Ból może być silny, pulsujący i nasilać się w pozycji leżącej.

Zapalenie ucha zewnętrznego – ból przy dotyku ucha

Zapalenie ucha zewnętrznego dotyczy przewodu słuchowego, czyli części ucha prowadzącej do błony bębenkowej. Często nazywa się je także „uchem pływaka”, ponieważ może pojawić się po częstym kontakcie z wodą. Wilgoć sprzyja podrażnieniu skóry i namnażaniu drobnoustrojów.

Charakterystycznym objawem jest ból nasilający się przy dotykaniu małżowiny usznej albo pociąganiu za ucho. Może pojawić się świąd, obrzęk, zaczerwienienie, uczucie zatkania, wyciek z ucha i pogorszenie słuchu. Czasem ból jest bardzo silny, mimo że infekcja dotyczy tylko zewnętrznej części ucha.

Do zapalenia ucha zewnętrznego może przyczynić się czyszczenie uszu patyczkami, drapanie przewodu słuchowego, noszenie słuchawek dokanałowych, wilgoć, alergia kontaktowa albo choroby skóry, takie jak egzema. Patyczki higieniczne nie powinny być wkładane głęboko do ucha, ponieważ mogą podrażniać skórę, przesuwać woskowinę głębiej i zwiększać ryzyko urazu.

Jak leczy się zapalenie ucha?

Leczenie zależy od rodzaju zapalenia, wieku pacjenta i nasilenia objawów. Przy bólu ucha ważne jest łagodzenie bólu, ponieważ zapalenie ucha bywa bardzo bolesne. Można stosować leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe odpowiednie do wieku oraz stanu zdrowia, zgodnie z ulotką lub zaleceniem lekarza.

Nie każde zapalenie ucha wymaga antybiotyku. Część infekcji, zwłaszcza wirusowych, może ustępować samoistnie. Lekarz może zalecić obserwację, leczenie przeciwbólowe i kontrolę, szczególnie jeśli objawy są łagodne. Antybiotyk bywa potrzebny przy cięższym przebiegu, wysokiej gorączce, nasilonym bólu, u małych dzieci lub gdy istnieje ryzyko powikłań.

Przy zapaleniu ucha zewnętrznego często stosuje się krople do ucha, ale powinny być dobrane przez lekarza. Nie należy samodzielnie zakraplać ucha przypadkowymi preparatami, zwłaszcza jeśli występuje wyciek, silny ból albo podejrzenie pęknięcia błony bębenkowej. W takiej sytuacji niektóre krople mogą być niewskazane.

Domowe sposoby – co może pomóc, a czego unikać?

W domu można przede wszystkim zadbać o komfort chorego. Pomaga odpoczynek, picie płynów i utrzymywanie głowy nieco wyżej podczas leżenia, jeśli zmniejsza to uczucie rozpierania. Przy infekcji z katarem warto dbać o drożność nosa, ponieważ zatkany nos może nasilać problemy z uchem środkowym.

Nie należy wkładać do ucha waty nasączonej alkoholem, czosnkiem, olejkami eterycznymi ani innymi domowymi preparatami. Takie metody mogą podrażnić przewód słuchowy, wywołać reakcję alergiczną albo pogorszyć stan zapalny. Nie powinno się również ogrzewać ucha bardzo gorącymi okładami, zwłaszcza przy wysokiej gorączce, wycieku lub silnym stanie zapalnym.

Jeśli z ucha wypływa płyn, ropa lub krew, nie wolno go samodzielnie przepłukiwać ani zakraplać bez konsultacji. Wyciek może oznaczać uszkodzenie błony bębenkowej albo bardziej zaawansowaną infekcję i wymaga oceny lekarskiej.

Kiedy zapalenie ucha wymaga pilnej konsultacji?

Do lekarza warto zgłosić się, jeśli ból ucha jest silny, utrzymuje się dłużej niż 1–2 dni, towarzyszy mu wysoka gorączka, wyciek z ucha, pogorszenie słuchu, zawroty głowy, wymioty, obrzęk za uchem albo silne osłabienie. Pilnej konsultacji wymaga także sytuacja, gdy ucho odstaje, okolica za uchem jest bolesna i zaczerwieniona, ponieważ może to sugerować powikłanie.

Szczególnej ostrożności wymagają niemowlęta i małe dzieci. Jeśli małe dziecko płacze bez wyraźnej przyczyny, gorączkuje, nie chce jeść, źle śpi, dotyka ucha lub jest apatyczne, lepiej skonsultować się z pediatrą. U najmłodszych dzieci infekcje mogą postępować szybciej, a objawy bywają mniej typowe.

Dorośli również nie powinni lekceważyć zapalenia ucha, szczególnie jeśli ból jest bardzo silny, pojawia się niedosłuch, wyciek, zaburzenia równowagi albo nawracające infekcje. W takich przypadkach potrzebna może być konsultacja laryngologiczna.

Jak zapobiegać zapaleniu ucha?

Nie zawsze da się uniknąć zapalenia ucha, ale można zmniejszyć ryzyko. Warto prawidłowo leczyć katar i infekcje górnych dróg oddechowych, dbać o higienę rąk, unikać dymu papierosowego i nie wkładać patyczków głęboko do ucha. U dzieci ważne jest również unikanie biernego palenia, ponieważ dym może zwiększać ryzyko infekcji dróg oddechowych i ucha.

Po kąpieli lub pływaniu warto delikatnie osuszyć uszy z zewnątrz, bez intensywnego czyszczenia przewodu słuchowego. Osoby często chorujące na zapalenie ucha zewnętrznego mogą zapytać lekarza, jak bezpiecznie chronić uszy przed wodą.

Zapalenie ucha u dzieci i dorosłych może mieć różne przyczyny, dlatego ważne jest rozpoznanie rodzaju infekcji. Najczęściej objawia się bólem, uczuciem zatkania, gorączką i pogorszeniem słuchu. W leczeniu kluczowe jest łagodzenie bólu, obserwacja objawów i konsultacja lekarska, gdy dolegliwości są silne, dotyczą małego dziecka albo pojawia się wyciek, wysoka gorączka lub niedosłuch. Dzięki właściwemu postępowaniu można szybciej złagodzić objawy i zmniejszyć ryzyko powikłań.